Cách tính dung lượng ắc quy tủ báo cháy: công thức và ví dụ

Để tính dung lượng ắc quy tủ báo cháy, cần cộng điện lượng tiêu thụ trong thời gian chờ và thời gian báo động, sau đó áp dụng phương pháp hiệu chỉnh được quy định cho hệ thống đang thiết kế. Kết quả tính bằng Ah là một bước để lựa chọn ắc quy; còn phải kiểm tra điện áp, bộ sạc, điều kiện phóng điện và giới hạn của tủ.

Bài này hướng dẫn lập bảng tính cho một bộ nguồn dự phòng. Các số trong ví dụ là giả lập để thực hành, không phải thông số của một model hoặc thời gian dự phòng bắt buộc tại Việt Nam.

Cần những dữ liệu nào để tính ắc quy?

Bắt đầu bằng việc xác định ranh giới cấp nguồn: bộ ắc quy đang tính nuôi những tải nào khi mất điện lưới? Lập một bảng riêng cho từng bộ nguồn có ắc quy riêng. Đừng cộng toàn bộ tải của công trình vào tủ chính nếu một phần tải được nuôi bởi nguồn độc lập.

Khi tra cách chọn và kiểm tra tủ trung tâm báo cháy, cần phân biệt nguồn dự phòng của tủ với pin riêng của thiết bị không dây. Bảng tính trong bài chỉ tính các tải thực sự lấy điện từ bộ nguồn đang xét.

Công thức tính dung lượng ắc quy theo dòng và thời gian

Với hai giai đoạn chờ và báo động nối tiếp nhau, dùng mô hình điện lượng cơ bản:

C_{cơ bản} = I_chờ × t_chờ + I_{báo động} × t_{báo động}

• C tính bằng Ah; I tính bằng A; t tính bằng giờ.
• Dòng tổng mỗi trạng thái: I = Σ(số lượng × dòng của một thiết bị).
• Đổi mA sang A bằng cách chia 1.000. Đổi phút sang giờ bằng cách chia 60.
• I_{báo động} là tổng dòng trong giai đoạn báo động. Nếu dữ liệu hãng chỉ ghi phần tăng thêm, phải xác định lại tổng dòng trước khi đưa vào công thức.

Phụ lục A của hướng dẫn Potter AFC-100, tài liệu 5403648, Rev N 09/24 minh họa cách tách tổng dòng chờ/báo động, quy đổi sang A rồi tính Ah. Bảng của model này có bước chia cho hệ số 0,80. Không tự áp dụng hệ số đó cho tủ khác.

Nếu phương pháp được chấp nhận cho hồ sơ dùng một hệ số nhân K chung, có thể viết C_tính = K × C_{cơ bản}. Phép chia cho 0,80 tương đương nhân 1,25 về số học. Chỉ dùng cách quy đổi này khi đúng phương pháp của nguồn; không đồng thời nhân và chia để tính trùng cùng một hiệu chỉnh.

Ví dụ giả lập: từ bảng dòng tải đến kết quả Ah

Giả sử một bộ nguồn nuôi ba nhóm tải như sau. Dòng báo động trong bảng đã là tổng dòng của từng tải khi báo động.

Chọn riêng cho ví dụ: thời gian chờ 24 giờ, thời gian báo động 30 phút, K = 1,25. Các giá trị này là giả thiết tính toán, chưa chứng minh phù hợp cho một công trình cụ thể.

1. Đổi dòng: 110 mA = 0,110 A; 420 mA = 0,420 A.
2. Đổi thời gian báo động: 30/60 = 0,5 giờ.
3. Điện lượng chờ: 0,110 × 24 = 2,640 Ah.
4. Điện lượng báo động: 0,420 × 0,5 = 0,210 Ah.
5. Cơ bản: 2,640 + 0,210 = 2,850 Ah.
6. Sau hiệu chỉnh giả lập: 2,850 × 1,25 = 3,5625 Ah.

Đây là yêu cầu Ah theo các giả thiết đã nhập, chưa phải kết luận chọn một bình cụ thể. Không làm tròn xuống. Hãy đối chiếu các dung lượng được hãng tủ chấp nhận, bộ sạc và đặc tính ắc quy trước khi chọn.

Để tự kiểm tra độ nhạy của bảng: nếu tăng riêng thời gian chờ lên 48 giờ, giữ nguyên các đầu vào khác, kết quả phải là (0,110 × 48 + 0,420 × 0,5) × 1,25 = 6,8625 Ah.

Có đủ Ah rồi cần kiểm tra gì nữa?

• Điện áp và cấu hình bộ bình: phải đúng hướng dẫn tủ. Với hai bình giống nhau mắc nối tiếp, điện áp danh định cộng lại, Ah danh định của chuỗi bằng Ah của một bình; không cộng Ah như khi cộng điện áp. Lý do là cùng một dòng điện đi qua từng bình trong chuỗi; trong cùng thời gian, mỗi bình cung cấp cùng điện lượng.
• Bộ sạc và dung lượng cho phép: tra loại ắc quy, dải Ah, thông số sạc và thời gian phục hồi được yêu cầu. Không suy ra “bình càng lớn càng tốt”.
• Điều kiện công bố dung lượng: đọc tốc độ phóng, nhiệt độ và điện áp kết thúc. Chẳng hạn Yuasa RE7-12LFR ghi dung lượng 7 Ah tại chế độ 20 giờ; một số Ah trên nhãn không mô tả mọi chế độ sử dụng.
• Giới hạn dòng và điện áp trên tuyến: đủ Ah không thay thế việc kiểm tra khả năng cấp dòng của nguồn và điện áp tại thiết bị cuối tuyến. Xem cách tính sụt áp đường dây chuông, còi, đèn để kiểm điện áp theo từng đoạn.
• Lắp đặt và bảo trì: đối chiếu kích thước, cực đấu, hộp chứa và chỉ dẫn kiểm tra/thay thế của hãng.

Với thiết bị cảnh báo, có thể đọc thêm nguyên tắc đấu nối chuông, đèn và nút ấn để phân biệt đường cấp nguồn và đường tín hiệu trước khi lập bảng tải.

Cách dùng bảng tính ắc quy

Tải bảng tính dung lượng ắc quy báo cháy (Excel .xlsx)

1. Lưu một bản cho từng bộ nguồn; ghi rõ tủ, phiên bản tài liệu và kịch bản.
2. Thay toàn bộ dữ liệu giả lập bằng số liệu có nguồn của hệ thống đang xét.
3. Nhập thời gian chờ, thời gian báo động và hệ số nhân chỉ khi phương pháp hồ sơ cho phép dùng dạng K chung.
4. Kiểm tra tổng dòng và Ah bằng một phép tính độc lập; thử thay một đầu vào để kiểm công thức.
5. Đối chiếu kết quả với các điều kiện chọn bình ở trên và ghi người kiểm tra hồ sơ.

Nếu phương pháp áp dụng dùng hệ số khác nhau cho từng trạng thái hoặc phép tính khác, cần dùng bảng tính đúng phương pháp đó. Bảng thực hành này không tự xác nhận hồ sơ đạt tiêu chuẩn.

Câu hỏi thường gặp

Có thể lấy dòng định mức của bộ nguồn để tính Ah không?

Dòng định mức của nguồn là giới hạn khả năng cấp dòng, không phải tổng dòng tiêu thụ của cấu hình. Cần lập bảng tải ở từng trạng thái và kiểm tra cả hai đại lượng riêng biệt.

Có phải mọi hệ thống đều dùng 24 giờ chờ và 30 phút báo động?

Không. Đây chỉ là thời gian giả lập trong ví dụ. Thời gian đưa vào hồ sơ phải có căn cứ theo yêu cầu áp dụng cho công trình và cấu hình hệ thống.

Thiết bị có pin riêng có tính vào ắc quy tủ không?

Chỉ tính phần điện thực sự lấy từ bộ nguồn đang xét. Đừng bỏ sót bộ thu, bộ giao tiếp hoặc thiết bị phụ trợ được tủ cấp điện chỉ vì đầu báo sử dụng pin riêng.

Chuẩn bị thông tin để kiểm tra phương án nguồn

Khi gửi yêu cầu thông tin thiết bị báo cháy, hãy cung cấp model tủ, bảng thiết bị, sơ đồ nguồn và yêu cầu thời gian dự phòng. Các dữ liệu này giúp làm rõ tài liệu và giới hạn cần đối chiếu trước khi chọn bộ ắc quy.

Nguồn kỹ thuật kiểm tra ngày 2026-09-06: hướng dẫn Potter AFC-100 Rev N 09/24 và trang thông số Yuasa RE7-12LFR được dẫn tại các mục liên quan. Nội dung có sử dụng AI hỗ trợ biên soạn.